Home » Overweging: Bij een nieuw decennium: er is een tijd om te herstellen

Overweging: Bij een nieuw decennium: er is een tijd om te herstellen

Aan het einde van een jaar kan een mens soms wel eens in een ‘zacht-treurige stemming’ verkeren; men noemt dit ook wel weemoed. Ach, alweer een jaar van ons leven voorbij gegaan. De mensen van wie we afscheid moesten nemen. Situaties die anders werden. Het besef dat je de nieuwe ruimte van een nieuw jaar ingaat, nog niet wetend wat je te wachten staat. Jongeren misschien juist met een enthousiaste verwachting. Wat voor kansen en mogelijkheden komen er voor mij allemaal niet!

Jong en oud leeft in het besef dat alles aan verandering onderhevig is. De Griekse filosofie begint zo ongeveer met de gedachte Panta rhei: alles stroomt, alles is in beweging. Niets blijft hetzelfde. En het bijbelboek Prediker zegt niet veel anders: Er is een tijd om los te laten en iets nieuws te beginnen en dat is goed. Een mooi boek dat van Prediker. Het heeft bij de jaarwisseling een waarschuwing en een aansporing voor ons. De eerste is: je maakt je wel druk om vele dingen, maar alles wat gebeurt is ook maar vluchtig en betrekkelijk.

Het centrale thema van het boek is Vanitas. Alles is ijdelheid. IJdelheid betekent niet verwaandheid, maar ijl. Alles is ijl, lucht en leegte. Niet meer dan damp of wind. Het is zo weer weg. Wind je dus niet op. Zo belangrijk is het allemaal niet. Of, zoals in een interview de bekende topkok en mediaster Joop Braakhekke verklaarde: ‘Je denkt dat het allemaal reusachtig veel voorstelt, maar in het licht van de eeuwigheid betekent een mensenleven helemaal niets.’ Maar dit bijbelboek verliest zich niet helemaal in relativisme. Er zijn toch bepaalde ervaringen die belang hebben. Liefde, werk en in intellect maken je leven zinvol.

Zijn waarschuwing is, samengevat dus: wind je niet teveel op, het is allemaal maar heel betrekkelijk, maar zoek wel zin en betekenis in de liefde, in je werk en je denken. Dan is er zijn aansporing om de wisselvalligheid van het bestaan als iets zinvols op te vatten. Er is een tijd om te lachen, er is een tijd om te huilen. Goede en kwade dingen wisselen elkaar af en ze hebben elkaar nodig. Het een kan niet zonder het ander. Ze hebben ieder hun plaats en betekenis.

Er is een tijd om af te breken
en een tijd om op te bouwen;
Er is een tijd om te treuren en er is een tijd om te dansen.
Er is een tijd om geboren te worden
en een tijd om te sterven.

Wat zou de betekenis zijn van blij zijn als je niets wist van verdriet?
Wat kan na een periode van verlatenheid niet de betekenis zijn van de warme omhelzing!
Wat is de betekenis van het leven als het oneindig zou zijn?
Laat je tijd niet verloren gaan met ledigheid of onzinnigheid, want je tijd is ook beperkt. Gebruik hem op een betekenisvolle manier!

De overwegingen van Prediker over tijdelijkheid en ijdelheid, maar ook over urgentie spreken nu we een nieuw jaar zijn ingegaan. Het was afgelopen woensdag niet alleen nieuwjaar, maar we zijn toen ook de jaren twintig binnengestapt. De 21e eeuw is aan haar derde decennium begonnen. Het is een goede gelegenheid om even een moment stil te staan. In de opeenvolgende stroom gebeurtenissen is het verstandig af en toe stil te staan en je af te vragen: wat is er allemaal gaande, welke kant gaan we op, en welke rol heb ik, hebben wij, daarbij?

Het verhaal van de geboorte van Jezus markeert ook zo’n moment in de geschiedenis. Er was net als in onze tijd veel onrust, veel ontwikkelingen, dichtbij en op  wereldniveau. Het kerstverhaal van Lucas plaatst Jezus’ komst direct in het kader van de wereldpolitiek: In die tijd kondigde keizer Augustus een decreet af dat alle inwoners van het rijk zich moesten laten inschrijven. De politiek was niet ver van mijn bed, maar had een directe impact op het leven van gewone mensen. Iedereen moest op weg. Wie van de mensen die toen leefden zou zich ervan bewust zijn geweest op een scharnierpunt in de geschiedenis gestaan te hebben, zodanig dat de jaartelling met hun tijd voortaan zou beginnen?

Staan wij nu ook op een cruciaal moment? Wat brachten de afgelopen tien jaar en wat zijn de uitdagingen voor de komende jaren? Bij de geboorte van Jezus leefden er naar schatting 225 miljoen mensen op aarde. De mensheid is sindsdien ver35voudigd. Op dit moment leven we op deze aardbol met 7,7 miljard mensen en aan het einde van de eeuw is de 10 miljard overschreden. Dat is een hele uitdaging. Kan onze planeet zoveel mensen dragen? Verdringen we niet de meeste andere soorten van leven, dieren, planten de levende natuur? Het zijn klemmende vragen, waar we niet steeds met elkaar over praten, maar die ieder van ons wel eens angstig bezighoudt.

De politiek heeft de problemen lang voor zich uit geschoven. En nu kan dat niet langer. En dan ontstaan er direct conflicten en belangentegenstellingen, zoals met de boeren en blijde rijders.

Vorig weekend schreef Maarten ’t Hart een column in de NRC en sprak over Greta Thunberg, die hij de jonge onheilsprofetes noemt. Hij zei: “Zij wordt wel geloofd, maar niemand trekt consequenties. Op termijn gaan we eraan, dat is duidelijk.” zo stelt hij opgewekt vast.  Maarten ’t Hart bepleit een voortplantingsverbod en prijst zichzelf gelukkig dat hij zich niet heeft voortgeplant.

Wat positiever, minder cynisch en minder zelfgenoegzaam is de manier waarop we benaderd worden door Jan Terlouw, de bekende kinderboekenschrijver en oud-politicus, inmiddels 87 jaar. Vorig jaar schreef hij een boekje, een pamflet over duurzaamheid. Hij weet als natuurwetenschapper waarover hij praat, hij waarschuwt ons, maar is tegelijk een opmerkelijke optimist. “De aarde is nog te redden, is zijn boodschap. ‘Het is oplosbaar, als we dat willen. Zo simpel.” Hij vertelt aan volle zalen dat een circulaire economie mogelijk is. Wat dat is? Dan wordt er geproduceerd en geconsumeerd zonder enige afval. De grondstoffen worden steeds opnieuw gebruikt. Ook kunnen we volledig omschakelen op duurzame energie – en daarmee ligt de redding van onze aarde binnen handbereik. ‘Hoe doen we dat? Door de politiek de leiding te laten nemen. Door de mensen het te laten willen. Wanneer zullen de mensen het willen? Als ze het wéten.’ Hier spreekt iemand die er optimistisch op vertrouwt dat we met rationele argumenten de publieke opinie zullen overtuigen. Maar we zullen niet alleen de hoofden van mensen moeten bereiken, maar juist ook hun harten. Emoties en beeldvorming spelen een steeds belangrijker rol in de politiek en de besluitvorming.

De jaren tien waren het decennium dat het volk de straat op ging, massaal en overal ter wereld en in opstand kwam tegen de gevestigde politici, de elite. Velen zijn boos en bang en ontevreden en dan gaat het over vooral twee onderwerpen. Wie meer rechts staat in het politieke spectrum is vooral bang en boos over de toestroom van vluchtelingen, de immigratie, de invloed van de grote boze wereld, de EU, op ons kleine landje en wie meer links is voelt vooral de gevaren van de klimaatcrisis. De overheid wordt verweten geen oplossingen te hebben voor de grote thema’s van onze tijd en bovendien zou ze niet luisteren naar gewone mensen. Men voelt zich niet gehoord. Men is bang. En dat gevoel hebben vooral de lager opgeleiden. Bang en bedreigd dat er veel wordt afgenomen, de zekerheid van een baan en een huis, Nederland zoals het was, met onze tradities van zwarte piet en vuurwerk. In de afgelopen jaren is een nieuw slag politici opgestaan, in de VS, in het Verenigd Koninkrijk, in Oost-Europa, in Zuid-Amerika en de Filipijnen en in Nederland, de populisten, die zeggen wat het volk graag wilde horen, namelijk dat anderen de schuld zijn van problemen, de buitenlanders en de EU en de elite en dat wij voor de gevolgen niet hoeven op te draaien.  Deze nieuwe politici die de democratie willen terugbrengen naar doen wat de meerderheid wil, terwijl  democratie steeds stond voor bescherming van de individuele vrijheid en de bescherming van minderheden.

Hoe staan wij daar als vrijzinnigen in? Wij staan voor verdraagzaamheid en vrijheid van het individu en komen dus op voor minderheden en mensen met andere geloofsopvattingen of met een andere cultuur. We zijn blij denk ik met een andere ontwikkeling van de afgelopen tien jaar, n.l. met een nieuwe emancipatiegolf waarbij vrouwen meer topposities zijn gaan innemen, met de acceptatie van transgenders en de LHBTI-gemeenschap en met de nu vanzelfsprekende maatschappelijk deelname van wat nu heet people of colour.

We voelen ons aangesproken door een denkend geloven en een gelovig denken. Geloven waarbij je je gezond verstand niet uitschakelt. Geloven met hoofd en hart. Kritisch dus op dogmatisme en populisme. Maar ook gelovig. Met vertrouwen dus op iets dat onze eigen inzichten en mogelijkheden te boven gaat. Een vertrouwen dat we hard nodig hebben om de vele uitdagingen van het nieuwe decennium aan te kunnen en aan te pakken. Geraakt door dromen, zoals Jozef of Abraham die steeds door dromen werden geleid. Dromen waarin de stem van God doorklinkt: sta op, ga op reis, naar het land dat ik je wijs.

Amen

ds Peter Korver