Home » Advent: Jezus – categorie onbekend

Advent: Jezus – categorie onbekend

Bij de kringloopwinkel lag voor drie euro een befaamd theologisch werk: ‘Jezus. Het verhaal van een levende’ van de katholieke theoloog Edward Schillebeeckx (1914-2009). Het verscheen in 1974 en was baanbrekend en revolutionair, zeker binnen de katholieke wereld.

Het doel was: “De breuk tussen de academische theologie en de concrete nood der gelovigen te overbruggen”. Waaruit bestond die nood? In de jaren zestig waren de beminde gelovigen zelf gaan nadenken. Ze geloofden minder vanzelfsprekend op gezag van de paus en meneer pastoor. De tijden waren veranderd, Steeds meer mensen waren hoger opgeleid en wisten meer; de televisie had de wereld geopend en presenteerde een veelheid aan visies. Zo waren de gelovigen gaan twijfelen, ze kwamen in geloofsnood. 

Schillebeeckx, een Vlaamse dominicaan en een minzaam mens, kwam tot inzichten die Jezus heel wat dichterbij brachten, dan de steile orthodoxe opvattingen over zijn goddelijkheid. Ja, hij erkende de goddelijkheid van Jezus, maar die gaat niet ten koste van zijn menselijkheid. De uniciteit van Jezus, maakt hem niet mínder mens, maar méér en daardoor is hij ‘echt mens’. De kerkelijke autoriteiten toonden zich bijzonder argwanend en zijn publicaties leidden tot een onderzoek naar zijn rechtzinnigheid. Zeker ook omdat Schillebeeckx, als officieel katholiek theoloog, de opstanding als objectieve gebeurtenis had ontkend. In later werk leunde de theoloog bovendien aan, tegen de opvattingen van de ‘pluralisme-theologie’ van de religies: de opvatting dat de ontmoeting tussen de mens en God niet meer persé in de persoon van Christus plaatsvindt.

Uiteindelijk heeft ‘Rome’ het niet aangedurfd dit erudiete en gezaghebbende boegbeeld van progressief-katholiek Nederland te veroordelen. Maar dat de nieuwlichterij daar in de lage landen aangepakt moest worden, was evident. In rap tempo werden in Nederland sindsdien aartsconservatieve bisschoppen benoemd die het tij moesten keren. En Rome had natuurlijk gelijk. Schillebeeckx maakte veel jonge katholieken, zoals ik, bewust van wat zij allang voelden. Velen gingen in hun opvattingen al gauw veel verder dan deze theoloog en sprongen haasje over naar de ‘echte’ vrijzinnigheid. 

Het wordt advent, de tijd van verwachtingsvol uitkijken naar de komst van Christus. Waar kijken wij naar uit? Op wie of wat hopen wij? Misschien een Jezus, die mens met ons mensen was, maar zo dicht bij God en Gods nieuwe wereld leefde, dat wij hem zoon van God zijn gaan noemen? Omdat hij de contouren van een nieuwe wereld van vrede en recht heeft laten zien? 

In het boek Liberaal Christendom van de vrijzinnige theologen Rick Benjamins, Jan Offringa, Wouter Slob uit 2016 lezen we “We moeten niet blijven kissebissen over de vraag wie de historische Jezus was en of hij wel echt geleefd heeft. We dringen dan niet door tot de binnenkant van de Jezusruimte, het geestelijke veld waar ons hart wordt geraakt en onze levenshouding en levensinvulling verandert”. Dit zijn zinnen die tot nadenken stemmen, zoals ook deze uit het hoofdstuk over God “Dat waar ‘God’ voor staat, krijgt in de wereld een bestaan als het door ons wordt verwerkelijkt”.

Ja, ik heb het boek van Schillebeeckx (weer) aangeschaft. Ook al omdat het onlangs een plek kreeg in de top 10 van ‘must reads’ van werken die in het DNA van een liberaal theoloog moeten zitten, om in deze tijd adequaat zijn of haar rol te kunnen vervullen. De kringloopwinkel had niet geweten waar ze het boek moesten plaatsen. Op het omslag zat een sticker ‘Jezus. Categorie onbekend’. Daar ligt nu met advent en kerst een opdracht aan ons: doordringen in het geheim dat helaas te onbekend dreigt te worden.

ds. Peter Korver