Home » Gedachten bij de Paastijd

Gedachten bij de Paastijd

Enkele gedachten bij de Paasweek – ds. Peter Korver

Donderdag

palmpaasstokVorige week maandag luisterde ik in De Kapel in Hilversum naar de lezing van een van de zes vrouwelijke rabbijnen die Joods Nederland rijk is, Tamarah Benima. Ze vertelde dat het in een godsdienst, elke godsdienst, het draait om drie elementen: ten eerste, er zijn verhalen, mythische verhalen; ten tweede er zijn rituelen, vaste, herhaalbare handelingen; en ten derde er is een plek, een heilige plaats.  Deze drie middelen helpen de gelovige om een oversteek te maken van het alledaagse, het zichtbare, het hier en nu naar de niet zichtbare wereld, voorbij het hier en nu.

Hoe doet het christendom dat? Als het gaat om dood en leven, kwaad en goed, straf en vergeving biedt de bijbel volop verhalen, m.n. het verhaal van Jezus van Nazareth. Dat verhaal biedt herkenning en perspectief. Dat is wat met name de luisteraars van de Matthaus Passion ieder jaar ervaren.  De vernedering die Jezus ondergaat, bespot, bespuwd, zoals bedelaars in Madrid dat worden en vluchtelingen. De angst ten dode toe, die wij zelf ook kunnen voelen als het om onze gezondheid of onze eigen dood gaat. De beangstigende stem van het redeloze en boze volk dat roept kruisigt hem, kruisigt hem, kruisigt hem of roept minder, minder, minder. Herkenning, ja, maar ook transcendentie, het daarboven uit komen, de heilige verontwaardiging van maar dat willen wij niet, we gaan werken aan recht en aan vrede, maar ook: we weten dat we niet in de steek gelaten worden als we aan een wereld waar het er anders aan toe zal gaan. 

Het christendom biedt vervolgens rituelen: de doop die het voor een kind en zijn ouders zichtbaar en ervaarbaar maken dat ze geborgen zijn, veilig in Gods hand; het avondmaal, het breken en delen van brood en wijn, dat wat iedereen nodig heeft om te leven. Het is vandaag Witte Donderdag. Veel christenen vieren dan het Avondmaal en gedenken Jezus laatste maaltijd met zijn leerlingen. Zichtbaar wordt in dit gebaar dat je samen bent, dat anderen met je delen, dat God het leven met ons deelt.

Het christendom heeft tenslotte ook plaatsen, heilige plekken, waar je iets van God kan ervaren: Jeruzalem, of Lourdes of een kerk, of je huisaltaartje. Misschien is er voor jou een heilige plek in de natuur, zoals Mozes God tegenkwam op een berg.

Vrijdag

Het lijdensverhaal van Jezus een pervers verhaal over vernedering en marteling, niet zinvol om te lezen, laat staan om me er door te laten inspireren? Het herinnert mij eraan dat geloof geen escape is uit de werkelijkheid, maar me er juist bij bepaalt en me vervolgens uitnodigt er iets mee te doen.

Er was de afgelopen week weer voldoende in het nieuws dat ons verdrietig kon maken, of bang of boos. Vluchtelingen met kinderen in de kou, in natte tentjes, getraumatiseerd, zonder enig perspectief. Dan een aanslag en nog een andere aanslag, hier en daar en de reële dreiging dat het ook hier kan plaatsvinden. Politici die de oren laten hangen naar wat ‘het volk’ vindt en vervolgens stoere en dreigende en beledigende taal uitslaan. Hoewel dat alles treurig makend is, ontstelde één nieuwsitem mij speciaal. Plaats van handeling: een plein in Madrid. Nederlandse voetbalsupporters die het zich kunnen permitteren om voor een wedstrijd even een vliegreisje te maken, een hotel te boeken en de dag drinkend door te brengen, bespotten en vernederen bedelaars. Zij werpen muntjes in de groep als kruimels naar duiven en mussen en genieten hoe de Roma vrouwen als eendjes die gevoerd worden elkaar verdringen om wat op te pakken. Een andere vrouw laten zij op haar knieën gaan en dan moet zij zich een aantal keren opdrukken in ruil voor een paar peseta’s. Er is er een die onder gelach voor de ogen van deze straatarmen een geldbiljet in brand steekt en de verkoolde resten dan tussen hen in laat vallen.  De tranen springen je in de ogen. Gebeurt dit echt?  Hoe diep kunnen mensen zinken?  Maar ook de reactie achteraf van de voorzitter van de supportersvereniging is opmerkelijk of moet ik zeggen treurig? Ja, hij vond het ook niet fraai, maar de vrouwen hadden toch aardig wat geld opgehaald. En een officiële reactie van de Nederlandse ambassade in Spanje maakt gewag dat het om maar een kleine groep gaat die het voor alle anderen verpest. Is het minder erg als het een kleine groep het doet? En: zijn het de andere supporters die de eigenlijke slachtoffers zijn omdat voor hen het voetbalfeest verpest wordt? Ook hier ontbreekt iets van de heilige verontwaardiging en het mededogen met een kwetsbare en geminachte groep mensen.

Bij het verhaal van de passie van Jezus vind ik veel terug van hoe vernederend en genadeloos mensen kunnen omgaan met kwetsbare anderen. Niet vrolijk makend, maar wel behorend bij de werkelijkheid. Het kan ook aanzetten tot verandering in ons gedrag.  Goede Vrijdag als opmaat om in opstand te komen tegen onrecht en geweld.

Zaterdag

Stille Zaterdag. Gisteren de dag van het gedenken van het lijden en de dood van Jezus, vandaag even niets, het is stil en morgenochtend stilstaan bij de opstanding. Vandaag is zo’n dag om bij het hele verhaal stil te staan en het er knap moeilijk mee te hebben. Dat iemand opstaat uit zijn graf, gaat ons gezonde verstand te boven, ook als we het verhaal niet letterlijk nemen. Voor veel vrijzinnigen is dat feest er meestal zomaar ineens. We doen meestal niet mee aan 40 dagen vasten en de week voor Pasen spreekt ook niet zo aan. Witte Donderdag, het avondmaal, zo’n sacrament, wat moet je daarmee? Een dag later is het Goede Vrijdag en dat levert  zo’n akelig en wreed verhaal. En zo komt het Paasfeest vaak zo maar uit de lucht vallen. Tenzij je natuurlijk naar de Matthaus Passion bent geweest, maar daarvan kan je jezelf voorhouden dat het meer vanwege de hemelse muziek van Bach is, dan vanwege de theologische strekking van het verhaal. Pasen… we zijn verlegen met het gegeven van opstanding uit de dood en we zijn net zo verlegen met de orthodoxe theologie die eraan hangt, die van ‘hij heeft geleden en is gestorven voor onze zonden’. De toenmaals bekende  vrijzinnige hoogleraar prof Piet Smits wist de bezwaren daartegen op een weinig subtiele manier te verwoorden toen hij in 1959 in het vrijzinnig-hervormde weekblad Kerk & Wereld  voor het nummer van Goede Vrijdag schreef: ,,Het is ook mijn eer te na, dat iemand voor míjn schuld zou moeten boeten. Ik wens te stáán voor de gevolgen van mijn eigen daden. En geef dan wat Paulus betreft mijn portie maar aan Fikkie.”  Al met is Pasen en de tijd voor Pasen in onze kring een ongemakkelijk gebeuren. Dat is ook jammer want alle ernstige vragen van ons leven komen langs in het passieverhaal en Pasen zelf gaat over de onverwoestbare drang om te leven, het verlangen om het leven sterker te laten zijn dan de dood. Hoe kunnen we ons op een nieuwe manier door Pasen laten inspireren?

Pasen

Pasen is het centrale feest van het christendom, belangrijker dan kerstmis, het is het feest van de opstanding, dat het leven het wint van de dood.

Het verhaal waarmee de week voor Pasen aanvangt, begint met een ezeltje. Dat wordt door Jezus uitgekozen als rijdier om zijn intocht te maken in Jeruzalem. Dat doet hij met in zijn gedachten een profetie van Zacharia: Juich, dochter van Jeruzalem, zie uw koning komt naar u toe, hij is rechtvaardig, hij is nederig, hij rijdt op een ezel. Jezus heeft kennelijk de pretentie de beloofde nieuwe koning te zijn, de messias-bevrijder. Maar wel een heel ander soort koning dan gebruikelijk, want die zou komen op een indrukwekkend en groot paard, niet een ezel.  Dit diertje  staat voor de deugd van de bescheidenheid en in het christelijk denken staat de ezel dan ook voor deemoed, geduld en armoede. Iemand op een ezel straalt geen macht, rijkdom en het vermogen om bang te kunnen maken uit, maar eenvoud, armoede en liefde. Daarmee toont hij ons hoe hij God ervaart. En zo zal in zijn spoor elf eeuwen later het ook Franciscus doen. Armoede, eenvoud, solidariteit met de armen en een omarming van de medemens met liefde.

Het verhaal waar de week van Pasen mee eindigt is dat van de opstanding. Aan de ene kant is het gegeven spectaculair. Er is een leeg graf, want hij die dood gemarteld is, is opgestaan en leeft. Aan de andere kant een verbazingwekkend saai verhaal. Er is geen ‘actie’, niets voor een verfilming met speciale effecten. Of het moeten de twee engelen zijn bij het graf. Jezus hoeft het niet te hebben van macht en effect. Niet bij zijn intocht in Jeruzalem, niet bij zijn opstanding. Dat overtuigt misschien ook meer.

ds. Peter Korver