Remonstrantse gemeente Hilversum 75 jaar

15 juli 1942 – 15 juli 2017

De Remonstrantse gemeente, nu deel van de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap Hilversum, bestaat 75 jaar. Midden in de oorlog werd besloten om de ‘remonstrantse kring’ om te zetten in een ‘gemeente’. Daarvoor moest afscheid genomen worden van de NPB, bij wie de leden van de kring tot dusver aangesloten werden. Een eigen gebouw was er nog niet.

Wat was de achtergrond van de stichting van een eigen gemeente? We lezen daarover in ‘Zes eeuwen Hilversummers en hun kerken’ van Pieter Hoogenraad (2016) het volgende: De kerstviering van december 1941 liep uit op een grote teleurstelling voor de remonstrantse kring. De plaatselijke politie liet het bestuur namelijk weten dat de viering geen doorgang kon vinden, omdat de procureur-generaal daarvoor geen toestemming had verleend. De reden daarvoor was dat de autoriteiten de kring beschouwden als een vereniging met een niet-economisch doel. De kring had zich niet als zodanig opgegeven en was daardoor in overtreding. De kerstviering ging daardoor niet door. Het bestuur was niet voornemens de kring alsnog als vereniging met een niet-economisch doel aan te melden. De doelstelling van de kring voldeed niet aan die omschrijving. Bovendien viel de kring dan onder de ariërparagraaf, wat inhield dat joden het lidmaatschap moest worden ontzegd. Het bestuur achtte dat ‘ten eenenmale onjuist’.

Een alternatief was de commissaris voor de niet-economische verenigingen in Den Haag te verzoeken de kring als kerkelijke gemeenschap te erkennen. De commissaris was daar echter niet toe geneigd. Er stond de remonstranten nu nog maar één mogelijkheid open en dat was bij de Remonstrantse Broederschap het verzoek in te dienen om de Remonstrantse Kring Hilversum als Remonstrantse Gemeente te erkennen. Dat verzoek werd ingewilligd. De verheffing tot remonstrantse gemeente bracht aanzienlijk hogere financiële lasten voor aanhangers van Arminius met zich mee. Zij namen afscheid van de NPB en moesten nu een eigen predikant in dienst nemen, een college voor de armen- en wezenzorg in het leven roepen, godsdienstonderwijs verzorgen en elke zondag minstens één godsdienstoefening verzorgen. In september 1942 werd ds. J.A. van Nieuwenhuijzen in het kerkgebouw van de vrijzinnig-hervormden aan de Frans Halslaan tot eerste remonstrantse predikant beroepen. Het lukte de remonstranten van een aantal andere bepalingen, zoals de wekelijkse kerkdienst, gedeeltelijk dispensatie te krijgen.[1]

            De joodse remonstranten in Hilversum, die eerder lid waren van de kring, behoorden nu tot de Remonstrantse Gemeente, een christelijke geloofsgemeenschap. Deze christen-joden waren, mits zij voldeden aan een aantal voorwaarden, op grond van toezeggingen van de Duitse bezetter lange tijd vrijgesteld van deportatie. Het zou, helaas, uitstel en geen afstel blijken te zijn.