Overweging 8 september

keuze

Als kinderen een keuze maken, dan doen ze dat vaak met een rijmpje. Misschien kent u het nog wel: “Iene miene mutte, tien pond grutten, tien pond kaas, iene miene mutte is de baas”.
En waar je dan uitkwam met ´baas´, dat koos je dan.
En dat is helemaal geen gekke methode voor beslissingen nemen, als het gaat over de keuze voor een ijsje, of welke schoenen doe ik vandaag aan?
De keuze is klein, en de methode is simpel.
De keuze of je een huis wel of niet gaat kopen, een gezin wil stichten of ja zegt op een aanzoek, zijn daarvoor niet geschikt. Dat zijn de levensveranderende keuzes.

In de eerste lezing uit Deuteronomium gaat het ook over een levensveranderende keuze. We horen Mozes het volk Israel toespreken, dat die dag de keuze heeft gemaakt voor de ene God, door met Hem een verbond te sluiten. Dus niet meer allerlei verschillende goden, zoals toen gebruikelijk was, nee: één God, de ene God. Mozes probeert het volk bewust te maken van de gevolgen van haar keuze en van haar bijdrage aan het verbond.

Hij helpt de mensen herinneren dat, als ze de goede keus maken, namelijk de keus voor God, voor het verbond, hun leven een goed leven zal zijn, een leven zoals God voor ogen heeft met ze. Maar als zij het verbond schaden, en niet kiezen voor het leven dat God voor ogen heeft met ze, nou…dan merken ze het wel.

Mozes schetst het kosten- baten plaatje voor ze. En hij doet dat volgens een beproefd format uit die tijd: het koning- vazal verdrag. Het volk Israel is daar wel mee bekend; het werd ook gebruikt wanneer er een (nieuwe) koning werd aangesteld. Dat verdrag gaat als volgt: in ruil voor de trouw van zijn volk zorgt de koning voor bescherming en vrede in het land. Een menselijk verdrag met twee menselijke partijen, die allebei tekort kunnen schieten. Het verdrag kan geschaad worden door beide partijen.

Het verdrag tussen die allergrootste koning (God) en het volk Israel is iets bijzonders. Het is een goddelijk verbond: God zal het verbond nooit, echt nooit schaden. De enige partij die dat kan, is het volk Israel. En dat doen ze keer op keer, zoals we in de Hebreeuwse Bijbel kunnen lezen. En God houdt keer op keer het verbond in stand.

Ook in de tweede lezing uit Lucas horen we over een levensveranderende keuze.

De menigte die Jezus steeds omringt en achterna gaat, wil meer; de mensen willen zijn volgelingen worden. Ze zijn door hem geïnspireerd, door zijn lessen, zijn persoonlijkheid en door de manier waarop hij in het leven staat. Zij willen bij hem horen, die wijze man, die ze niet altijd begrijpen, maar die een voorbeeld voor hen is.

Maar Jezus waarschuwt hen, op zijn welbekende manier, namelijk door twee vergelijkingen te vertellen. De vergelijking van de man die een toren wil bouwen en de vergelijking van de koning die ten strijde moet trekken met een te klein leger. Hij wil de mensen met die vergelijkingen bewust maken van de gevolgen van hun keuze. Want die gevolgen zijn niet gering en niet vrijblijvend.

Als je volgeling van mij wilt worden, lijkt hij te zeggen, dan moet je goed nadenken of je dat echt wilt en eerst het kosten- baten plaatje maken voor je een besluit neemt om mij te volgen of niet. Volgeling van Jezus worden staat gelijk aan een keuze voor een hemels bestaan. Niet het aardse telt, maar het hemelse. Niet je bezittingen, je familie, alles en iedereen waar je aan gehecht bent, nee, zelfs niet je eigen leven telt, maar het loskomen daarvan, het zicht op het koninkrijk van God, dat telt. En als je dat niet kunt opgeven, dat aardse bestaan, als je die keuze niet kunt maken, maak hem dan ook niet.

Bezint eer gij begint.

Hoe is dat als wij zelf een keuze moeten maken? Eigenlijk doen we dat de hele dag door natuurlijk, vaak staan we daar niet eens bij stil. Ons leven hangt aan elkaar van keuzes, klein en groot. Maar die levensveranderende keuzes, die invloed hebben op je toekomst, hoe maak je die? Weloverwogen uiteraard.

Met de grote dingen in het leven ga je niet over één nacht ijs. Wat dat betreft doen we wat Jezus verwacht van de mensen die hem willen volgen: een kosten- batenplaatje maken. De voors en tegens op een rij en een besluit nemen, met een gezond verstand.

Maar soms is dat niet voldoende, dan vraagt de keuze meer en dan moet je ook gewoon op je gevoel afgaan. En dat kan niet anders dan een moment opname zijn. Meer hoeft het ook niet te zijn.

Keuzes maken vraagt ook moed en vertrouwen in de toekomst. We kiezen datgene waarvan we op dat moment inschatten dat het het beste is in het hier en nu, met het oog op de toekomst. En daar is moed voor nodig, want je hoopt natuurlijk dat het goed uitpakt, maar zeker weten doe je dat niet; het leven laat zich niet bepalen.

Dit gaat op voor de keus tussen het één of het ander, maar een keuze  kan ook een keuze zijn tussen twee kwaden. Wat is in dat geval de beste keuze?

Ik denk even aan president Obama, die ook voor zo’n keuze gesteld is. Wel ingrijpen en een oorlog riskeren, niet ingrijpen en verder leed toestaan? Daar zitten grote gevolgen aan.

En misschien zit daar ook wel de moeilijkheid. Want wat doen we na het maken van de keus, als de beslissing gevallen is? De verantwoordelijkheid nemen voor de uitkomst en volharden in onze keuze, ook als het moeilijk wordt? Ook als het TE moeilijk wordt?

Denkt u eens zelf terug naar de laatste keer dat u een belangrijke keuze moest maken, die uw leven echt heeft beïnvloed? Hoe kijkt u daarop terug?

Staat u er nog achter? Zou u nu dezelfde keuze maken, nu u weet hoe het daarna verder ging? Een keuze maken kan moeilijk zijn, vooral wanneer die keuzes je eigen leven of dat van anderen verandert. En hoe lastig kan het dan zijn soms, als het niet uitpakt zoals de bedoeling was, om terug te kijken op die keuze zonder spijt.

Het volk Israel heeft dan wel een verbond met God gesloten, maar verandert telkens opnieuw van gedachten, de mensen vinden het moeilijk om zich aan de nieuwe situatie van één God aan te passen. Maar God houdt stand, hij geeft niet op. Hij volhardt in het verbond. En dat doet Hij ook bij ons. God geeft ons niet op, nooit. We mogen altijd weer rekenen op Gods steun.

Jezus vraagt ook volharding van de mensen; hij maakt ze bewust van het belang van een weloverwogen keus, zodat deze ook vol te houden is. Bij hem lijkt geen verandering van gedachten mogelijk. En hij gaat nog een stapje verder zelfs. Hij vraagt niet alleen dat de mensen volharden in hun keuze, maar ook nog dat ze dat doen met dezelfde passie als waarmee ze de keuze in eerste instantie maakte. Niet inkakken, niet gedemotiveerd raken, niet halfslachtig de tijd uitzitten. In de verzen die volgen op onze lezing uit Marcus maakt hij dat duidelijk met die bekende vergelijking met het zout. Ik lees vers 34 en 35.

34 ‘Zout is iets goeds. Maar als ook het zout zijn smaak verliest, hoe kunnen we het dan zijn kracht teruggeven? 35 Ook voor de bemesting van de grond is het niet meer bruikbaar, dus wordt het weggegooid. Wie oren heeft om te horen, moet goed luisteren!’

Met andere woorden: het zout, dat zijn zijn volgelingen en die moeten hun kracht, hun smaak en dus hun motivatie behouden, anders zijn zij als het zout der aarde niet meer bruikbaar.
Hard werken hoor, een keuze maken, daarin volharden en dan ook nog met dezelfde passie en hetzelfde enthousiasme als waarmee je de keuze maakte!
Is dat wel haalbaar eigenlijk? Ik denk even aan een huwelijk bijvoorbeeld.
Je wordt verliefd, je verlooft je, je kiest voor elkaar en je trouwt. Ben je dan nog dezelfde na 12,5 jaar huwelijk? Ik kan me niet voorstellen dat die liefde altijd even intens en diep geweest is als op het moment dat u ja zei tegen elkaar. Misschien intenser, misschien soms juist niet. Maar de tijd na die keuze, die 12,5 jaar huwelijk, daar gaat het toch om, dat is die volharding, en dat is niet altijd gemakkelijk.

Door alle keuzemogelijkheden die wij tegenwoordig hebben, lijkt het leven zo controleerbaar en maakbaar. En dat is tot op zekere hoogte ook zo natuurlijk.

Keuzes zorgen voor kansen, die je maken tot wie je bent, of wordt. Maar er zijn ervaringen waar je helemaal niet voor kan kiezen, daar heb je niets over te zeggen. Ziek worden, verdrietige tijden meemaken, mensen verliezen, het gebeurt maar gewoon. Moeder willen worden, zoals een kennis van mij: ja, nu gaan we aan dat gezin beginnen, en dat het dan niet zo mag zijn. Dan valt er niks te kiezen. Daar moet je dan wat mee, of je wilt of niet. Dan wordt je gedwongen een keuze te maken hoe je omgaat met wat je overkomt.

Soms wordt er in mijn beleving teveel nadruk gelegd op het moment van beslissen, van het maken van die keuze, het doorhakken van die knoop. Veel belangrijker is toch wat je daarna doet, hoe je om gaat met die keuze. Dat moment van kiezen zegt wat over je, maar de tijd daarna nog veel meer.

En dat kan alle kanten uitgaan, want zoals het leven aan verandering onderhevig is, zo zijn wij mensen dat ook.

Soms lijken beslissingen in steen gegraveerd, maar is dat wel zo? Het kan ook zo zijn dat het terug komen op een keuze net zo gewichtig is als de keuze zelf in eerste instantie was. Het leven verloopt tenslotte niet in een rechte voorspelbare lijn. Ben je dan sterk genoeg om in te zien dat je opnieuw mag en kan kiezen, als de eerste keus niet meer past bij wie je wilt zijn?

Durf van gedachten te veranderen en opnieuw te kiezen, keer je om, laat het verleden achter je en al die keuzes waar je niet positief op terug kijkt en kies voor de toekomst, kies voor nieuwe mogelijkheden.

Juist die momentopname die een keuze is, geeft vrijheid en ruimte om opnieuw te kiezen als dat nodig is. Ik geloof dat dit ook te maken heeft met wat God met je voor ogen heeft, worden wie je wilt zijn. Wat is het best mogelijke leven voor jou als persoon en de mensen waar je van houdt? Een heel persoonlijk proces dus.

God geeft ons niet op, in geen geval. We mogen rekenen op de steun van God als we volharden in onze beslissingen, maar ook als we ontdekken dat onze keuze niet meer staat in het teken van wie we willen zijn en we een nieuwe keuze maken. Het leven is in beweging, mensen zijn aan verandering onderhevig. Dat mag ook gelden voor de keuzes die je maakt.

In dat proces van worden wie we zijn, komen onze naasten ook in beeld.

Want mensen zijn wezens in relatie. We hoeven onze keuzes niet helemaal alleen te maken. En beslissingen hoeven we niet alleen te dragen. We staan er niet alleen voor.

Soms is het leven te gecompliceerd om het te overzien en het alleen te doen. Juist deze gemeente is dan een plek om jezelf te mogen zijn, met alles wat je meeneemt, alle moeilijkheden, alle enthousiasme, alle beslissingen die je maakt. Laten we naar elkaar luisteren, elkaar bevragen en elkaar steunen in de keuzes die we maken  op onze weg in het leven. Zo geven we de onvoorwaardelijke liefde en steun van God handen en voeten.

Amen.

Maaike de Jong