Opstanding in licht en kleur

De Kapellezing van 12 maart werd gegeven door Everdien Hoek en zij sprak over ‘Daden van het licht’. Van de spreekster had ik nooit gehoord en bij het onderwerp kon ik maar weinig voorstellen. Maar wat ben ik blij dat ik die avond gewoon gegaan ben!

Everdien studeerde kunstgeschiedenis van de Middeleeuwen en volgde later een HBO-opleiding theologie. Dat bracht haar bij de hedendaagse kunst die de uitdrukking kan zijn van het verlangen naar het licht, naar dat wat vroeger gemakkelijker benoemd werd met ‘God’. Ze noemde daarbij enkele citaten zoals dat van Willem van Konijnenburg die dichtte:

Eer het God’lijk licht / in d’openbaringen / van de kunst. Of bij Martinus Nijhoff: Het licht, Gods witte licht, breekt zich in kleuren: kleuren zijn daden van het licht dat breekt. Dankzij het licht worden dingen zichtbaar, maar zelf is het licht onzichtbaar. Wij merken het op als contrast van het duister. Als licht breekt, valt het uiteen in kleuren. Zie hier beelden en woorden die als metaforen kunnen dienen voor dat wat verborgen is of wat moeilijk onder woorden te brengen is, zoals God.

Eén van de prachtige verbeeldingen die zij liet zien was het schilderij Resurrectio (‘Opstanding’) van Jörg Länger uit 2003. Een fascinerend kunstwerk vol van licht en symbolen. Thuis vond ik het gelukkig snel terug op internet. Ik nodig u uit om er eens met aandacht naar te kijken. Drie gestalten kunnen we ontwaren in het licht. Drie keer heeft Jörg Länger Jezus afgebeeld, telkens in een houding die hij eerder zag bij een middeleeuwse schilder: de onderste is Jezus aan het kruis (Robert de Lisle), daarboven, in de tweede cirkel van licht, de graflegging (Fra Angelico) en bovenin de opstanding (Matthias Grünewald). Zo kijk je van beneden, Goede Vrijdag, naar boven, de Stille Zaterdag en Pasen. Ze komen samen in één beeld. Ziet u de streep die door het kunstwerk loopt?  Het lijden en de opstanding van Jezus doorbreken de grenzen en de wetten van hoe het in onze werkelijkheid gaat. Bij ons geldt: het recht van de sterkste, de zekerheid van ‘dood is dood’, en waarheid is alleen dat wat je kunt meten en berekenen. Jörg Länger vraagt ons voorbij die streep te gaan, er bovenuit te gaan. Laat je in het licht trekken, ook al betekent dat dat wij dingen los moeten laten, onszelf los moeten laten. Laat je in het licht trekken. Het doet denken aan psalm 36:10 : ‘… bij U is de bron van het leven, in úw licht zien wij licht’.

Peter Korver